1995 yılının Nisan ayında, McArthur Wheeler yüzünü limon suyuyla kapladı ve Pittsburgh bölgesindeki iki bankayı soydu. Limon suyunun görünmez mürekkep olarak kullanılması gibi, yüzünü de güvenlik kameraları tarafından görünmez hale getireceğini düşündü. Hatta soygunlardan önce bu fikri kendi Polaroid kamerasıyla başarılı bir şekilde test ettiğini iddia etti. Bu düşüncesi elbette saçmalıktı. Bankanın güvenlik görüntüleri sayesinde McArthur Wheeler kısa sürede polisler tarafından yakalandı ve dünya üzerindeki en aptal suçlulardan birisi olduğu için 1996 yılının Dünya Almanak’ında da kendine yer buldu. Bu soygun, Cornell’de psikoloji profesörü olan David Dunning ve öğrencisi Justin Kruger tarafından oluşturulan Dunning-Kruger Etkisi için mükemmel bir örnekti.
Cehalet, genellikle bilgi sahibi olmaktan daha çok öz güvene sebep olur.
– Charles Darwin
Dunning-Kruger Etkisi Nedir?
Basitçe ifade etmek gerekirse, Dunning-Kruger Etkisi, insanların yeteneklerini yanlış değerlendirme eğilimidir. Ortalamanın altında yeteneklere sahip insanlar gerçek yeteneklerini abartma eğilimindeyken, ortalamanın üzerinde yeteneklere sahip olanlar ise ne kadar iyi olduklarını anlamama eğilimindedir. Yani, bazı insanlar ne kadar aptal olduklarını bilemeyecek kadar aptaldır ve zeki insanlar, birçok insanın elinden gelen şeyleri yapabildiklerini düşünmektedirler.
Dunning ve Kruger, ilk deneylerinde katılımcıları kendi öz değerlendirmeleri için mantık, mizah ve gramer alanlarındaki anlama yetenekleriyle karşılaştırmak için dört gruba ayırdı. Elde edilen sonuçlar neticesinde de aşağıdaki grafik ortaya çıktı.
Tabloya göre, hiçbir şey bilmeyen birinin kendine güveni de yoktur. Bununla birlikte, kişi konuyu öğrendikçe kendine güven de önemli ölçüde artar. Kişi temelleri kavramaya ve konu hakkında daha çok bilgi edinmeye devam ettikçe, kendisinin konuyu anlayan az sayıdaki kişi arasında olduğuna inandığı için güveni de maksimuma ulaşır. Bu noktada ulaşılan zirveye ise “Aptallık Dağı” adı verilir. Yazının başında vermiş olduğumuz hırsızlık olayında yüzüne limon suyu sürerek görünmeyeceğini düşünen McArthur Wheeler, Aptallık Dağı’nın zirvesinde oturanların en somut örneği.
Bir kişi bir konu hakkında ne kadar çok şey öğrenirse, konunun gerçekte ne kadar karmaşık olduğunu görme şansı da artar. Grafikte de görüldüğü gibi, bu noktada öz güven düşmeye başlıyor. Konu ile alakalı yetkinlik arttıkça, “Umutsuzluk Vadisi” adı verilen bölgeye doğru yolculuk başlar.
Grafiğin son aşamasında ise konu ile alakalı yetkinlik artmaya devam ettikçe “Aydınlanma Eğimi” adı verilen bölgeye tırmanış başlar ve öz güven yeniden artar.
Sesi En Çok Çıkanlar, Genellikle Aptallık Dağı’nda Yaşarlar
Maalesef, sesi en çok çıkanlar, çoğu zaman en çok öz güvene sahip fakat yeterliliği de en az olanlardır.Örneğin, televizyonda herhangi bir tartışma programını açtığımızda hep benzer yüzleri farklı konular tartışırken görürüz. Bu kişiler Türkiye’nin dış politikasından, terör sorununa, İstanbul Sözleşmesi’nden ekonomik krize, depremden Kanal İstanbul’a veya Covid-19’a kadar çok geniş bir yelpazede saatlerce konuşurlar. Peki bir kişinin tüm bu farklı alanlarda uzman olma ihtimali nedir? Böylesine bir öz güveni nereden alıyorlar?
Evet, bildiniz. Tüm hepsi Dunning-Kruger Etkisi altındalar.
“Dünyanın sorunu, akıllılar hep kuşku içindeyken aptalların küstahça kendilerinden emin olmalarıdır.”
-Bertrand Russell
Kaynak
The Happy Neuron, “The Dunning-Kruger Effect Explains Why Society Is So Screwed-Up”
